Σε διονυσιακό τόπο μεταμορφώνεται το Δίστομο την Καθαρή Δευτέρα με τη βοήθεια των ξακουστών Κουδουναραίων.
Οι δρόμοι θα γεμίσουν από “τραγόμορφα” πλάσματα, με πρόσωπα βαμμένα με στάχτη, κρεμασμένα χάλκινα κουδούνια και αλυσίδες, μαγκούρες και δεμένα κλαδιά ελιάς.
Αυτοί είναι οι Κουδουναραίου και αναβιώνουν ένα έθιμο 3.000 χρόνων, από τα πιο παλιά και αυθεντικότερα της χώρας.
Οι ρίζες του εθίμου χάνονται στην αρχαιότητα και το Διόνυσο, θεό του κρασιού, της γονιμότητας και της μέθης.
Μερικοί ερευνητές υποστηρίζουν ότι έφτασαν στο Δίστομο από θρακικά φύλα που εγκαταστάθηκαν στην περιοχή και κράτησαν τις ορφικές τελετές.
Άλλοι ερευνητές θεωρούν ότι προέρχεται από αυτόχθονες βακχικές λατρείες των αρχαίων Αμβρυσσέων (Άμβρυσσος λεγόταν τότε το Δίστομο), σε σύνδεση με το κοντινό Κωρύκειο Άντρο του Παρνασσού.
Με τον εκκωφαντικό ήχο των κουδουνιών τους «ξυπνούν» τη Φύση. Διώχνουν το κακό, διεγείρουν τις γόνιμες δυνάμεις της γης, υμνούν το χλόισμα του σιταριού, το μπουμπούκιασμα των δέντρων, το φούσκωμα κάθε φλέβας της ζωής. Περνούν από σοκάκια και γειτονιές, μπαίνουν ακόμα και στο νεκροταφείο για να «ξυπνήσουν» και τις ψυχές των προγόνων. Χορεύουν γύρω από φωτιές σε πλατείες, πίνουν κρασί και συμμετέχουν γονείς, παιδιά, αγόρια και κορίτσια, γελώντας και χορεύοντας ενώ χτυπούν τα κουδούνια τους πηδώντας.
Με αυτοσχέδια, αθυρόστομα, αριστοφανικά, καυστικά τραγούδια, σατιρίζουν πολιτικούς, κοινωνικά ζητήματα, καθημερινές “αθλιότητες”.
Το έθιμο επιβίωσε ακόμα και μετά τη φρικτή σφαγή του 1944, όταν οι Ναζί σκότωσαν 228 άμαχους, αθώους, κατοίκους του Διστόμου.
«Μετά τη σφαγή καταφέραμε να το κρατήσουμε ζωντανό», είχε πει ο Δήμαρχος Γιάννης Σταθάς,– που στηρίζει το έθιμο. Τα τελευταία χρονια συμμετέχουν επίσης κορίτσια και μικροί μαθητές, και η παράδοση εξελίσσεται χωρίς να χάνει τη ρίζα της.
Οι Κουδουναραίοι δεν μένουν μόνο στο Δίστομο.
Έχουν «οργώσει» Αθήνα (Σύνταγμα, Βουλή, Ψυρρή, Μοναστηράκι), Μεταξουργείο κ.α.), Θεσσαλονίκη, Πάτρα, Λιβαδειά, Λαμία, Άμφισσα, Χαλκίδα – ακόμα και την κορυφή του Παρνασσού δίπλα στους σκιέρ ανέβηκαν! Σε πολλές τηλεοπτικές εκπομπές έχουν κληθεί, ξαφνιάζοντας ευχάριστά τους τηλεθεατές Παντού αφήνουν τον ίδιο εκκωφαντικό ήχο και την ίδια αρχαία χαρά!
Η κορύφωση του εθίμου γίνεται την Καθαρά Δευτέρα (ώρα 12.00) στο Δίστομο, όπου παραδοσιακά γίνεται πάντα μεγάλη αποκριάτικη γιορτή με παρελάσεις καρναβαλιστών, με παιδικά παιχνίδια κ.λ.π δρώμενα, ενώ οι οργανωτές και ο Δήμος Διστόμου-Αράχωβας- Αντίκυρας, προσφέρουν στους επισκέπτες δωρεάν καυτή φασολάδα, λαγάνα, ελιές, ταραμά, ρέγκες και φυσικά το ονομαστό Διστομίτικο κρασί.
